ලක් දෙරණේ ජේෂ්ඨතම ගීත කෝකිලාවකියකුවූ දේශමාන්ය ලතා වල්පොල මිට සුළු වේලාවකට උඩදී අභාවප්ප්රාප්ත වීය.
“ශ්රී ලංකාවේ නයිටිංගේල්” ලෙස ඇගේ රසිකයන් හඳුන්වූ ඇය කලක් අසනීප තත්වයෙන් පසුවූවාය.ඇය මියගොස් තිබුණේ දෙසැම්බර් 27 දා ශ්රී ජයවර්ධනපුර රෝහලේ ප්රතිකාර සඳහා ප්රතිකාර ලබමින් සිටියදීය .
මාතරගේ රීටා ජෙනීවීව් ප්රනාන්දු ඇයගේ මුල් නමවූ අතර ඇය මියයනවිට 91 වැනි වියෙහි පසුවූවාය.ඇය ගුවන් විදුලියෙන් ඇරඹුණු ගී සිනමාවට ද,එළිමහන් වේදිකාවේද රැව් පිළි රැව් දුන් ගායිකාවක් වුවාය.ඈගේ හඬ අද වියැකි ගොසිණි.එවන් උච්ච් ස්වර පරාශයකින් ගැයූ ඇගේ ගී හැම දිනකම අප රුපවාහිනී හා ගුවන්විදුලි නාලිකාවල ප්රචාරය වන බව අමුතුවෙන් කිවයුතු කරුණක්නොවේ.
1934 නොවැම්බර් 11 වන දින ගල්කිස්ස කන්දේදී ජෝසප් ප්රනාන්දු සහ එලිසබෙත් මියුරියෙල්ට දාව උපත ලැබ තිබුණි. ගුරුවරියක් වූ ඇගේ මවට දරුවන් පස් දෙනෙකු සිට ඇති අතර ලතා ගේ හැකියාවන් දුටු සිය මෑණියන් ඇයට ගායිකාවක් වීමට දිරිගැන්වූබව සඳහන් වේ. .වල්පොල දෙහිවල-ගල්කිස්සේ ශාන්ත අන්තෝනි විද්යාලයෙන් ප්රාථමික අධ්යාපනය ලබා ගත් අතර එහිදී ඇය පල්ලියේ ගායනා කණ්ඩායමකට නායකත්වය දුන්නාය.
ඇය 1959 දී ධර්මදාස වල්පොල සමඟ විවාහ වූ අතර, ලතා වල්පොල ලෙස අනතරුව රසිකයන් අතර ප්රසිද්ධ විය මෙම යුවළට පුතුන් හතර දෙනෙකු සහ එක් දියණියක් සිටී
1946 දී ලතා වල්පොල වයස අවුරුදු 12 දී පමණ රේඩියෝ සිලෝන් හි ළමා ගායන කණ්ඩායමේ සාමාජිකාවක් ලෙස කටයුතු කළේය.පවුලේ මිතුරෙකු සහ ගුවන් විදුලි නාට්ය ශිල්පියෙකු වන සී.ඒ. ෆොන්සේකා, ඔහුගේ පුත් සී.ඩී. ෆොන්සේකා සමඟ ඔහුගේ සරල ගී වැඩසටහනේ රඟ දැක්වීම සඳහා ඇයව රේඩියෝ සිලෝන් වෙත අහම්බෙන් ගෙනවිත් තිබුණි. ඇගේ මිහිරි හඬින් ගැයූ “නමෝ මරියනේ” හිතය ඇතුළු ,ජනප්රිය නත්තල් ගීත රැසක්ම මේ දිනවල අපේ රසික ජනතාව සඳහා ප්රචාරය වනු මගේ සිහියට නැගෙයි.
1947 දී, වල්පොල ඇගේ පළමු ඒක පුද්ගල ගීතය වන “කඳුළු දෙනෙත් වෙහෙන” ගායනා කළාය, එහි පද රචනය සරත් විමලවීර විසින් සහ රේඩියෝ සිලෝන් හි නේවාසික වයලීන වාදකයෙකු වූ වින්සන්ට් ද අල්විස් විසින් සංගීතය රචනා කරන ලදී. ඉන්පසු ඇය මොහොමඩ් ගවුස්, පී.එල්.ඒ. සෝමපාල සහ බී.එස්. පෙරේරා යන අයගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ ගායනා කිරීමට පටන් ගත්තාය. 1950 වන විට, ඇය රට තුළ ප්රසිද්ධියට පත් වූ අතර, මුලින් චිත්රා සෝමපාල විසින් ගායනා කරන ලද “සුකොමල බණ්ඩා ලේලාව”, “දුන්හිඳ හෙලේනා” සහ “දියලුම හෙලේනා” යන ගීත ආවරණය කළාය. වල්පොල කොලොම්බියා සහ හිස් මාස්ටර්ස් වොයිස් තැටි ලේබල් දෙකටම පටිගත කර ඇත. සී. ටී. ප්රනාන්දු සමඟ ගායනා කරන ලද “මල්බර හිමිදිරියේ පිපුනේ ඇසළ අරලිය මාලා” ඇගේ වඩාත් ජනප්රිය ගීත වලින් එකකි. ඇගේ වඩාත් ජනප්රිය ගීත බොහොමයක් ප්රේමසිරි කේමදාස විසින් රචනා කරන ලදී.
1952 දී, ඇය 1953 දී නිකුත් කරන ලද “එඩා රා” චිත්රපටය සඳහා පසුබිම් ගායිකාවක් වූ අතර, එම වසරේම ධර්මදාස වල්පොල සමඟ චිත්රපට තුනක රඟපෑවාය. ඇගේ වෘත්තීය ජීවිතය තුළ වල්පොල චිත්රපට 600 කට ආසන්න සංඛ්යාවකට දායක විය.හිනහතක් මැද ,තවත් හදපිනයන් ගීයකි.ඇය දිවයිනේ පණ්ඩිත අමරදේවයන්, සනත් නන්දසිරි එච්.ආර් . ජෝතිපාල , ප්රවීන ගායකයකයනහා ගැයූ ගී සිය ගණනකි.ඇය ඉන්දියාවට ගොස් මුල් සමයේදී ගී පටිගතකර තිබුණි. ඇය ගායනා කළ ගීත ප්රමාණය 6000 පමණයයි සඳහන්වේ.ය විදෙස් රටවල රැසක සංචාරය කර තිබුනි.
වල්පොල 2005 දී ශ්රී ලංකා රජයෙන් කලා සූරි සම්මානය දිනා ගත්තාය 2017 දී, රජය විසින් ඇයට දෙවන ඉහළම සිවිල් සම්මානය වන දේශමාන්යා සම්මානය පිරිනමන ලදී. ඇය ශ්රී ලංකාවේ සිනමාවට සම්බන්ධ පුද්ගලයින්ට පිරිනමන සරසවිය සම්මානය සිව් වතාවක් දිනා ඇත. 2021 දී, සිංහල සිනමාවේ මුල් දශකවල දායකත්වයක් ලබා දුන් කලාකරුවන් 21 දෙනෙකු සඳහා පැවති උත්සවයකදී ඇයට ජීවිත කාලයටම ජයග්රහණ සම්මානයක් හිමි විය. 2022 දී, කැලිෆෝනියාවේ සැන්ටා බාබරා හි පැවති ලංකා ජාත්යන්තර චිත්රපට උළෙලේදී ඇයට ජීවිත කාලයටම ජයග්රහණ සම්මානයක් හිමි විය; සම්මාන උළෙල 2023 පෙබරවාරි මාසයේදී ශ්රී ලංකාවේ කොළඹදී පැවැත්විණි.
වෙනත් සම්මාන අතරට:1974 දී දීපාසිකා සම්මානය,1992 දී ස්වර්ණ හංස සම්මානය.1995 දී ස්වර්ණ කොන්ච් සම්මානය.1997 දී චිත්රපට කර්මාන්තයේ පුරෝගාමීන් සඳහා ස්වර්ණ ජුබිලි ජනාධිපති සම්මානය2004 දී යූ.ඩබ්ලිව්. සුමතිපාල සම්මානය.2006 දී OCIC හි අගය කිරීමේ සම්මානය.
ගීත කෝකිලා දේශමාන්ය ලතා වල්පොල මහත්මියණි ඔබ දෙව්මව් තුරුළේ සැනසුම ලැබේවා
ශාන්ත සේනාධීර -ලංකානිවුස් යු කේ.