ශ්රී ලංකාවේ ප්රබල භූමිකම්පා ඇතිවීමේ පෙරනිමිති පහළ වෙලාද?
Shantha Senadheera -Lanka News UK 16/12/25
වත්මන් දිට්වා කුණාටුවෙන් හා කඳුකරයේ නායයාම් විශාල ගණනක් වරින්වර වාර් තාවීම නිසා ශ්රී ලංකාවේ භූමිකම්පාවක් ඇතිවීමේ ප්රවණතාවයක් ඉස්මතුව යන කරුණ මේ දිනවල ජනමාධ්යවල පළවන පුවත් වලින් පැහැදිලිවේ.ඉංග්රීසි මාධ්ය පුවත්පත කිහිපයකම ඒ ගැන ඉන්ගිකෙරෙන පුවතපලව තිබුණද සිංහල මධ්යපුවත් වල එමකරුණ මගහැර තිබුණි.මෙම කරුණ ඉතා කාලෝචිත කරුණක් බව කිවයුතුය.
අප විසින් කරන ලද ගවේෂණයක ප්රතිපලයක් ලෙස ඒ පිළිබඳ ලොව භුමි කම්පා පිළි බඳ ජාත්යන්තර ආයතන දෙකකින් කරනු ලැබූ අධ්යනයකදී දැනගන්නට ලැබුවේ.ශ්රී ලංකාව තුළ හෝ ඒ ආසන්නයේ කේන්ද්රස්ථානයක් සහිත ප්රබල හෝ හානිකර භූමිකම්පාවක් ඇතිවීමේ හැකියාව ඉතා අඩුය යන්නයි. මන්ද දිවයින පිහිටා ඇත්තේ තහඩු මායිමක නොව ඉන්දු-ඕස්ට්රේලියානු භූ තැටි මායිමේ මධ්යයේ බැවිනි. කෙසේ වෙතත්, සුමාත්රා සහ හිමාලයානු කලාපය වැනි ඉතා ක්රියාකාරී කලාපීය තහඩු මායිම්වල සුනාමි සහ විශාල භූමිකම්පා වලින් ඇතිවන කම්පන දැනීමේ අවදානමක් රට තුළ පවතිනබව සඳහන්වේ.
ශ්රී ලංකාවේ භූමිකම්පා අවදානම ඉතා අඩු ලෙස ඇමරිකාවේ භූවිද්යා ගවේෂණ ආයතනය(USGS ) විසින් සඳහන්කර ඇත. දිවයින තුළ සිදුවන කබොල භූමිකම්පා (අභ්යන්තර තහඩු භූමිකම්පා) සාමාන්යයෙන් සුළු වන අතර, විශාලත්වය 3.5 ට අඩු වන අතර සාමාන්යයෙන් හානිකර නොවේයයි එම සමීක්ෂණවල පෙන්වාදී තිබේ.
ඓතිහාසික පූර්වාදර්ශය: ප්රධාන භූමිකම්පාවක් සිදුවිය නොහැකි වුවද, ඓතිහාසික වාර්තාවලින් පෙනී යන්නේ 1615 දී සිදු වූ සිදුවීමක් දිවයිනට බලපෑ බවයි. ශ්රී ලංකාවේ වයඹ දෙසින් පිහිටි අසාර්ථක මන්නාරම ඉරිතැලීම් කලාපය මධ්යස්ථ-ප්රමාණයේ භූමිකම්පාවක් (6.9 පමණ) ඉතා දිගු ආපසු පැමිණීමේ කාලයක් (උදා: අවුරුදු 475) ඇති කළ හැකි බවයි.
ගොඩනැගිලි සූදානම: ඓතිහාසික වශයෙන් අඩු අවදානමක් හේතුවෙන්, අතීත ඉදිකිරීම් වලදී භූ කම්පන සාධක සැමවිටම මූලික සලකා බැලීමක් නොවීය. කෙසේ වෙතත්, කොළඹ වැනි නගරවල නවීන උස් ගොඩනැගිලි සහ ප්රධාන ව්යාපෘති දැන් භූමිකම්පා ඔරොත්තු දීමේ හැකියාව සහිතව නිර්මාණය කර ඇති අතර, රට පුරා ව්යුහාත්මක ශක්තිය සහතික කිරීම සඳහා ජාතික ගොඩනැගිලි නීති සංග්රහයක් ක්රියාත්මක කිරීමට නිලධාරීන් කටයුතු කරමින් සිටී
ශ්රී ලංකාවට ඇති ප්රධාන භූ කම්පන තර්ජනය වක්ර වන අතර එය ඉන්දියානු සාගර කලාපයේ ක්රියාකාරී තහඩු මායිම් වලට ආසන්නව පැවතීම නිසා පැන නගී:
සුනාමි අවදානම: ඉන්දුනීසියාව අසල අභිසාරී තහඩු මායිම්වල (සුමත්රා-අන්දමන් කලාපය) ප්රධාන සුනාමිජනක භූමිකම්පා නිතර සිදු වේ. ශ්රී ලංකාවට මධ්යම සුනාමි අවදානම් වර්ගීකරණයක් ඇති අතර, එම ප්රදේශයේ දැවැන්ත භූමිකම්පාවක් විනාශකාරී සුනාමියක් ඇති කළ හැකි බව 2004 දී ඛේදජනක ලෙස පෙන්නුම් කරන ලදී.
ලොව භුමිකමපා වෙබ් අඩවියේ ශ්රී ලංකා වාර් තාවේ ( Sri lanka Earthquake Report ) සඳහන්ව ඇති පරිදි ශ්රී ලංකාවට බලපෑ භුමිකපාව මිටවසර 10 පෙරසිදුව ඇත.මැග්නිටියුඩ් 4 වූ අම භුම්කම්පනය දිවයිනට කිලෝමීටර් 300 එනම් සැතපුම් 186 ආසන්නයේදී සිදුවී ඇතැයි සඳහන්වේ.වසර 1900 ප්රබල භූ කපාවක් දිවයිනේ සිදුව ඇතැයි එකීපෙන්වා දෙන වෙබ් අඩවිය එය මැග්නිටියුඩ් 5 පමාවී ඇතියයි සඳහන් කරයි.දිවයිනේ භූකම්පා ඇතිවේයයි අනුමාන කරන ප්රදේශ 6 සඳහන් කරන ඔවුන් මධ්යම කඳුකරය ,වයඹ , සබර ගමුව , ඌව, දකුණු පළාත හා බස්නාහිර එම පළාත් යයි සඳහන් කර තිබේ.2025 දෙසැම්බර් මස තුලදී භූමිකම්පා 255 අප දිවයිනේ සිදුවති අතර ඒවා මැග්නිටියුඩ් 4 අඩු ඉන් 37 ක් වේ යයි සඳහන් කරයි.දෙසැම්බර මසතුලදී මෙවැනි භුකමපන 281 සිදුවා ඇති ලෝක භූකම්පන වෙබ් අඩවියේ සඳහන් වේ.
හිමාලය වැනි දුර ප්රදේශවල විශාල භූමිකම්පා, ශ්රී ලංකාවේ සැලකිය යුතු භූමි චලනයක් හෝ සුළු කම්පන ඇති කළ හැකි නමුත්, දුර නිසා සාමාන්යයෙන් දරුණු හානියක් සිදු නොවේ.ශ්රී ලංකාවේ භූ විද්යා සමීක්ෂණ හා පතල් කාර්යාංශය (GSMB) ගෝලීය සහ කලාපීය භූ කම්පන ක්රියාකාරකම් නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කරන අතර, විභව තර්ජන, විශේෂයෙන් සුනාමි පිළිබඳව මහජනතාව දැනුවත් කිරීම සඳහා ආපදා කළමනාකරණ මධ්යස්ථානය (DMC) සමඟ සහයෝගයෙන් පූර්ව අනතුරු ඇඟවීමේ පද්ධති පවත්වාගෙන යයි.
ශ්රී ලංකාව ඉන්දු-ඕස්ට්රේලියානු භූ තැටි මායිම්වල මධ්යයේ පිහිටා ඇති බැවින්, ශ්රී ලංකාව තුළ හෝ ඒ ආසන්නයේ කේන්ද්රස්ථානයක් සහිත ප්රධාන, හානිකර භූමිකම්පාවක් ඇතිවීමේ හැකියාව විශේෂඥයින් විසින් ඉතා අඩු ලෙස සලකනු ලැබේ. 2004 විනාශකාරී සිදුවීමෙන් පෙන්නුම් කරන පරිදි, දුරස්ථ, බලවත් භූමිකම්පා වලින් ශ්රී ලංකාවට ඇති ප්රධාන අවදානම සුනාමියයි.
ශ්රී ලංකාවේ සෘජු භූමිකම්පා අවදානම ඉතා අඩු ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇති අතර, සමහර තක්සේරුවලට අනුව ඉදිරි වසර 50 තුළ හානිදායක සෙලවීම් ඇතිවීමේ සම්භාවිතාව 2% ට වඩා අඩුය. දිවයින භූ තැටි මායිම්වල බහුලව දක්නට ලැබෙන, හිමාලයානු කලාපයේ හෝ ඉන්දුනීසියාව අසල ඇති නිතර සිදුවන, බලවත් භූමිකම්පා අත්විඳින්නේ නැතැයි සඳහන්කර ඇත.
Shantha Senadheera -Lanka News UK 16/12/25
